Kürtlerin kadim bayramı: ŞEVA YELDA KUTLANDI

En uzun gece 'Şeva Yelda' Van'da hikaye ve stranlarla kutlandı: 'Artık karanlık çok uzun olmasın'

Yılın en uzun gecesi olan, Kürtçe 'Şeva Yelda' ya da 'Şeva Çile', Farsça 'Şeb-i Yelda' denilen 21 Aralık, Van’da kutlandı. Şeva Yelda'nın bir dönem karalanıp yasaklandığını söyleyen hikâye anlatıcısı Ayhan Erkmen, "Artık karanlık çok uzun olmasın" dedi.

Kış mevsiminin başlangıcı olarak da kabul edilen 21 Aralık, yılın en uzun gecesi. Kürtçe 'Şeva Çile', Farsça 'Şeb-i Yelda' olarak isimlendirilen bu gece, Kürtler, Azeriler ve Farslar tarafından kutlanıyor.

Miladi takvime göre kış ve yaz ayları iki kırk gün olarak hesaplanıyor. Kürtçe, 'çileyê bicuk' (küçük kırk) ve 'çileyê mezin' (büyük kırk) olarak ayrılıyor ve her bir bölüm 40'ar gün olarak hesaplanıyor. 21 Aralık, 'çileya biçuk'un başladığı gece olarak kabul ediliyor ve 'Şeva Yelda / Şeva Çile' olarak isimlendirilerek kutlanıyor. 21 Aralık'tan sonra geceler kısalıyor, gündüzler uzuyor.

Erkmen Hikâyeler Anlattı, Panosi Stranlar Okudu

Son yıllarda birçok Kürt kentinde 'Şeva Çile' etkinlikleri düzenleniyor. Van'da Eğitim Sen Şubesi'nin Şanowan Salonu’nda düzenlediği kutlamaya Kars'tan hikâye anlatıcısı Ayhan Erkmen ve Ağrı'dan dengbêj Keremê Panosî katıldı. Katılımcılara nar ikram edilmesiyle başlayan ve üç saat süren etkinlikte Erkmen’in anlattığı hikayeler ile Dengbêj Panosî’nin stranları (ezgi) büyük beğeni topladı. Katılımın yoğun olmasından dolayı birçok kişi ayakta kaldı.

Yılın en uzun gecesi “Şeva Yelda / Şeva Çile” Kürtler tarafından her yıl kutlanıyor. Evlerin süslendiği gecede komşu veya akraba olan aileler bir araya geliyor, müzikler eşliğinde şiirler okunuyor, dengbêjler klamlar söylüyor, hikâyeler anlatılıyor.

Kürt takvimine göre kış ve yaz ayları iki kırk gün olarak hesaplanır. Kürtçe Çileyê bicuk (Küçük kırk) ve Çileyê mezin (Büyük kırk) olarak parsellenan aylar 30 gün değil kırkar güne bölünmüştür. 21 Aralık Çile biçuk’un yani başladığı gece “Şeva Yelda / Şeva Çile” bayram olarak kutlanır.

Kökeninin ne kadar eskiye dayandığı hakkında farklı rivayetlerin olduğu Kürtçe “Şeva Yelda / Şeva Çile” Farsça “Şeb-i Yelda” olarak adlandırdığı gece Ari halkları arasında kutlanan bir bayram.

atalarımızdan bize miras kalan Şeva Yelda kutlamaları evlerde çok büyük hazırlıklar yapılıyor.

Geleneksel yemeklerin yanı sıra sabaha kadar yapılan kutlamalarda yılın bereketli geçmesi için nar ve karpuz masaların vazgeçilmezi olarak yerini alıyor. Bir yaz yiyeceği olan karpuz bu gece için önceden evlerde büyük bir özenle saklanıyor. İnanca göre karpuz yemek sert geçecek olan kışı sıcak ve rahat bir şekilde geçirmeniz sağlayacak. Geceye ceviz, incir, kuruyemişler, meyveler, tatlılar Şeva Yelda’nın en önemli yiyecekleri arasında yer alıyor.

Bazı yerlerde büyük bir salon tutuluyor ve eğlenceler düzenleniyor. Güneşin doğuşunun karşılanmasına kadar kutlamalar devam ediyor.

Diyarbakır’da da Mezopotamya Dil ve Kültür Araştırmaları Derneği (MED-DER), Diyarbakır Kürt Enstitüsü, Dicle Kültür Sanat Derneği, Kürt Edebiyatçılar Derneği ve Destar Dergisi öncülüğünde Yelda gecesi, Diyarbakır’ın Sur ilçesindeki Dicle Kültür Sanat Derneği binasında kutlandı.

Kutlama kapsamında film gösterimi ve yarışma düzenlendi. Kutlamanın başında Yelda Gecesi'nin tarihini anlatan sinevizyon izlendi. Ardından Dengbêj Sadık Farqini şarkı seslendirdi.

Yarışmaya katılıp ödül kazananlara kitaplar ve sêva mêxekrêj (karanfilli elma) verildi.

'BAZEN KARALANDI BAZEN YASAKLANDI'

Bu gecenin uzun yıllar kutlandığını ancak bir dönem karalandığını veya yasaklandığını hatırlatan Erkmen, "Gerek bazı yanlış dini inançlar gerekse de iktidarlar, toplumun bu şekilde bir araya gelmesini yasakladılar. Bu baskılardan kaynaklı unutuldu. Doğduğum köyde odalarda hazırlıklar yapılırdı, herkes bir şeyler getirirdi. Çîrokbêjler (hikâye anlatıcısı) hikayelerini anlatırdı ve dengbêjler stranlar söylerdi. Anılar anlatılırdı ve hep birlikte kutlanılırdı. Toplumun hafızasını yok etmek için bu geceler bazen karalandı, bazen de yasaklandı.”

'HAFIZAYI YOK ETMEK İÇİN YASAKLADILAR'

Toplumsal hafızaya değinen ve Newroz örneğini veren Erkmen, şöyle devam etti

"Niye unutuldu? Newroz da öyle değil miydi? 1960’lı yıllara kadar kutlandı. Daha sonra baskılarla unutturulmaya çalışıldı. Benim doğduğum köyde bile 1980 darbesine kadar Newroz kutlanıyordu ve sonra yasaklandı. Kan döküldü Newrozlardan dolayı. Yelda da öyle. Toplum oturuyor, hikayeler anlatıyor, toplumun hafızası yenileniyor. Kahramanlık öyküleri, destanlar anlatılıyor. Bu hafızayı yok etmenin yolu onu yasaklamaktır.

Alevi toplumunun cemleri yasaklandı, fetvalar çıkarıldı ama cem bir araya gelmenin, arınmanın ve hakikate beraber yürümenin mekanıydı. Şeva Yelda da öyle. Biz hep toplanmalıyız, gençler ve yaşlılarımızla birlikte. Yaşlılar anılarıyla taşımalı bu hafızayı. Gençler de o merakla öykülere, stranlara ve bu geleneğe yeltenmeli. Helalleşip umutla yürümeliyiz geleceğe."

'KARANLIĞI TOPLUM OLARAK GERİDE BIRAKIRIZ'

Toplumun hafızasına dönük bir geri dönüş yaşadığını kaydeden Erkmen, "Toplum, kendi hafızasına geri dönüş yapınca bu değerlere sahip çıktı ve son birkaç yıldır yaygınca kutlanılıyor. Ben de Van’da ikinci kutlamamı yapıyorum. Artık uzun gecenin karanlığını toplum olarak ülke ve dünya olarak geride bırakırız. Artık karanlık çok uzun olmasın" dedi.

'BİR YILI UĞURLAYIP YENİSİNİ KARŞILIYORUZ'

Kutlamada stranlar söyleyen dengbêj Keremê Panosî ise "Bu gece bana yıl kendini yeniliyormuş gibi geliyor. Bir yılı uğurlayıp yenisini karşılıyorsun. Kötü şeyler yerine güzel şeyler diliyorsun. Bu gece bizler için çok güzel ve keyifli. Bizler için bir gurur kaynağı. Eskiden cemaatler toplanırdı. Odalarda hikayeler anlatılır ve dengbêjler kilamlar (ezgi) söylerdi. Televizyon yoktu. Kimse konuşmaz, hikâyeyi dinler ve kilamı ezberlerdi. Bugün yine bize bir araya getiren herkese minnettarız" diye konuştu.

Dengbêj Keremê Panosî

'UNUTULMAYA YÜZ TUTMUŞ BİR GECE'

Kutlamaya katılan dinleyicilerden Recep Kara da Yelda Gecesi’nin bir milat olarak kabul edildiğini söyledi. Kara, “21 Aralık, en uzun gece ve eski bir bayram. Biz Kürtlerde kutlanıyor. Bir evde toplanılan, meyvelerin ikram edildiği, dengbêjlerin katıldığı, hikayelerin anlatıldığı önemli bir gelenek. Kutlanmaya kutlanmaya unutulmaya yüz tutmuş bir gece. Bayram olarak kutlanmasının nedeni gecenin bir milat olarak kabul edilmesi. Gündüzlerin uzamaya başlaması biz Kürtler için bir milat. Bir diriliş olarak da görülüyor" dedi.

Kutlama şarkılar ve alkışlarla sona erdi. 

21:50

Haber tarihi: 22 / 12 / 2023
Haber Okunma: 1340
Haber Yorumları: 0

Henüz yorum bulunmamaktadır. İlk yorumu siz yapabilirsiniz.

Ad, Soyad	*
E-Mail
	Kalan karekter sayısı:
Yorum	*
	Güvenlik kodunu giriniz: *
	(* Doldurulması zorunlu alanlar)