Köy Enstitülerini Kim Kapattı? - Zeki SARIHAN

Köy Enstitülerini Kim Kapattı?

Yazar: Zeki SARIHAN |  Tarih: 17 / 04 / 2026 |  Yazı Okunma: 59

---

Her 17 Nisan günü aydınlarımız kaleme sarılır. Köy Enstitülerini anlatan birer yazı paylaşırlar. Sosyal medya kullanımının yaygınlaşmasıyla bu yıl enstitüler hakkında yazanlar geçen yıla göre daha da arttı. Bu iyi bir şeydir. Bir değerin yıllar sonra anlaşılması anlamına gelir. Ne demişler: “Altın yere düşmekle değerinden bir şey kaybetmez.

 

1940 yılında CHP’nin tek parti yönetiminin yürürlükte olduğu yıl, İlköğretim Genel Müdürü İsmail Hakkı Tonguç ve Milli Eğitim Bakanı Hasan Ali Yücel’in girişimiyle, İsmet İnönü’nün desteğiyle Türkiye Büy6ük Millet Meclisinden çıkan 3803 sayılı yasayla Enstitüler kuruldu. Bakanlık zaten 1936’da Eğitmen Kur4lraı ve 1937’de Köy Öğretmen Okullarıyla sisteme hazırlık yapıyordu.

 

Enstitüler, özgün yapılarıyla 1946’ya kadar faaliyet gösterdiler. Bu tarihten başlayarak devletin gözünden düştü. Çeşitli suçlamalarla karşılaştı. Onu Enstitü olmaktan çıkarmaya yöneticilerini değiştirmekle başladılar. Hasan Ali Yücel’ 1946’da hükümet değişikliğinde bakanlar kurulunda yer verilmedi. Genel Müdür İsmail Hakkı Tonguç ve Enstitülere ruh veren müdürler görevlerinden alındı. Yüksek Köy Enstitüsü kapatıldı. Enstitü mezunları askerde yedek subay olarak görev yapacakken çavuş çıkarıldı, dahası arkalarına adam takıldı.

 

Niçin?

 

Enstitüler hakkında kitap yazan arkadaşların çoğu bu soruyu açıkta bırakıyor. Çünkü bunun gerekçesi bugün bile el yakıyor!

 

Köy Enstitüleri, “Komünistlik yapıyor” gerekçesiyle kapatıldı. Bütün bir köy enstitüsü topluluğunun komünist olduğunu söylemek elbette mümkün değildir. Ancak gene de İkinci Dünya Savaşı şartlarının dünyada yaygın olan ideolojilerinden komünizm Türkiye’deki karanlıktan sızarak başka bazı noktalara olduğu gibi enstitülere sızmıştır. Bunu “Enstitülerde gelişen “Halkçılık” olarak ifade etmemiz mümkündür ve doğrudur. Ama Enstitü düşmanları halkçılık kavramını değil, komünizm kavramını kullandılar. Fakir Baykurt son sınıfta nasıl sorgulandığını “Köy Enstitülü Delikanlı” kitabında anlatır. Meclis başkanının Hasanoğlan’a gidip öğrencileri sorguya çektiği yıllardır. Nazım Hikmet 1938’de niçin mahkûm edilmiş, Sabahattin Ali 1949’da niçin katledilmişse Enstitüler de aynı gerekçeyle kapatılmışlardır.

 

Köy Enstitülerini, açan parti yani CHP kapatmıştır.

 

Fakat, aydınlarımız bunu belirtmekten bucak bucak kaçınırlar. Öyle olunca da yazdıkları değerinden çok şey kaybediyor. Çünkü, bundan CHP’ye bir manevi zarar geleceğinden kaygı duyarlar. O parti, hep iyi yaptıklarıyla anılmalıdır…

 

Peki Köy Enstitülerini kimler kapatmıştır. Buna verilen en yaygın yanıt “Ağalar”dır. Sanki enstitü mezunları ağaların topraklarını ellerinden alıp topraksız köylüye dağıtmış gibi. Enstitü mezunları köylerde toprak dağıtım komisyonlarının başında bulunuyormuş gibi!

 

Enstitüleri, Demokrat Parti’nin, Menderes’in kapattığını ileri sürenler de vardır. Oysa Demokrat Parti iktidarının yaptığı 1954’te enstitülerin adını İlköğretmen Okulu olarak değiştirmekten ibarettir.

 

17 Nisan 2026 Cuma günkü bir gazetemizin ikinci sayfasında enstitülerle ilgili bir yazıda enstitülerin kolunu kanadını kıranların “aydınlıktan korkanlar, çıkarı bozulanlar” olduğu yazılıyor. Bu ifadede ne sınıfsal, ne ideolojik bir anlam yoktur. Kimlerdir bu aydınlıktan korkanlar? Şeriatçılar mı? Çıkarı bozulanlar kimlerdir ve enstitü sisteminde çıkarları neden bozulmaktadır.

 

Bunun yanıtı enstitüleri, iktidarda bulunun CHP burjuvazisinin kapattığıdır. Açanlar da onlardı. Kapatmalarının nedeni, enstitülerde aradıklarını bulamamış olmalarıdır. Onlardan bekledikleri enstitüleri, köy okulunda öğrencileri okutmaktan başka köyde tarım ve iş hayatını modernleştirmekti. Fakat onlar daha mezun olmadan Türkiye köylüsünün ağa, tefeci ve bürokrasi elinde nasıl ezildiğini görerek şiirleri ve yazılarıyla buna isyan etmişler, yalnız ağa ve tefeciler için değil devleti elinde tutan burjuva için de tehlike oluşturmuşlardır. CHP, Yücel ve Tonguç’u ve onların arkadaşlarını feda ederek kapitalizm yoluna devam kararı almıştır. Üstüne üstlük Amerikan’ın da dümen suyuna girmiştir.

 

Köy Enstitülerini CHP’nin açtığı bir gerçek ve bu gerçeği belirtmeden konu hakkında yazı yazmak mümkün değilse, onu gene CHP’ni kapattığını anlatmak da bir zorunluluktur. Bunu yazmazsak yazımız inandırıcılığını kaybeder. CHP’li aydınların da bu gerçeği belirtmelerinde fayda verdir.

 

Çünkü gerçeği temel almayan hiçbir tez inandırıcı olamaz.

20:24

Yazarın diğer yazıları
Köy Enstitülerini Kim Kapattı? Cumhuriyetçiler Kurultayı Ve Halkçılık Yalçın Küçük: Dikkatleri Üzerinde Toplamak İstiklal Marşı Arapça Söylenirse! Sosyalizm Öldü Mü? İlber Ortaylı ABD-İran Savaşı: Dış Tehdit Karşısında Üç Kırılma Noktası Okullarda Ramazan Etkinlikleri: Devletin Dini Adalettir Özgür Özel'e Açık Mektup Köy Enstitüleri Sürprizi: ŞEHİR BURJUVA DEMEKTİR 68’liler Sosyalisttir Acı Patlıcanı Kırağı Çalmaz Her Dindar, İyi İnsan Mıdır? Al Birini Vur Ötekine! 2025'te Yazı Hayatım 2025’te Neler Okudum Biraz “Milliyetçilik” Lütfen! Cellâdına Âşık Olma Meselesi Medyamızın Acıklı Dururmu CHP İmralı’ya Neden Gitmiyor? İddianame ATATÜRK Fatsa’da Sosyalist-Kemalist İttifakı Cumhuriyet Kavgası Kürt Sorunu Böyle Çözülmez Fatsalı Sarıhan Sülalesinde Politik Tercihler Okuma Alışkanlığını Nasıl Kazandırmalı? Uşak'ta iki gün Fatsa'da sekiz gün Kaldıralım sınıfları Tatil kültürü Kokuşma dibe vurdu Balık baştan koktu Mini etekle devrim yapamayız Alevi ve Kürt cumhurbaşkanı yardımcıları Mutaassıp, Ümmetçi, İslamcı, Şeriatçı CHP için: Hattı müdafaa yoktur, Sathı müdafaa vardır Eğitimimizin Dört Büyük Sorunu İnceldiği Yerden Mi? Hanım Kırar Bardağı Kaza Olur… Yüz Yıl Sonrasını Kim Bilebilir? Kürtler, Lozan ve Demokrasi Yüz Yıllık Bir Tabu Yıkılırken Sırrı Süreyya Önder'le Bizim Eve Ayda Kaç Lira Giriyor? 23 Nisan 1920'de Neler Olmuştu Köy Enstitüleri Yeniden Açılabilir Mi? Doğrusunu Söylemek Gerek Yoksullar Neden Sağcıdır? CHP’ye Çekilen Operasyon: KİM KAZANDI KİM KAYBETTİ? Üçüncü Dalganın Niteliği Pişmiş Aşa Su Katmak Gibi Olmasın Ama… İmam Hatip Okulunda Konferans Vermek! Öcalan’ın Çağrısı Üzerine: BAHARA BİR ŞEY DİYEN VAR MI? TÜSİAD’ın Açıklaması hakkında:Sınıf Mücadelesi Keskinleşiyor Ne Amerika Ne Rusya Tam Bağımsız Türkiye Muhalefetin Cumhurbaşkanı Adayı Nasıl Belirlenmeli? Esat'ın Posterleri Ayaklar Altında! Cehennem Odunu!” Suriye, Yağma Hasan’ın Böreği Mi? Sosyalistler Neden Oy Alamıyor? Muazzez İlmiye Çığ’ın Misyonu Ne İdi? Faşizmin Ayak Sesleri Kovsan Da Gitmez Okul Müdürlerini Neden Öğretmenler Seçmesin? Kadın Cinayetleri: NE BU ŞİDDET BU CELAL?

Henüz yorum bulunmamaktadır. İlk yorumu siz yapabilirsiniz.

Ad, Soyad	*
E-Mail	*
	Kalan karekter sayısı:
Yorum	*
	Güvenlik kodunu giriniz: *
	(* Doldurulması zorunlu alanlar)