Bir İnsanın Onurunu Kırmak Sadece Ayıp mıdır? - Av. Özlem AKKUŞ

Bir İnsanın Onurunu Kırmak Sadece Ayıp mıdır?

Yazar: Av. Özlem AKKUŞ |  Tarih: 09 / 11 / 2026 |  Yazı Okunma: 113

---

Günlük hayatımızda bazen bir tartışmanın ortasında söylenen ağır bir söz, bazen iş yerinde herkesin içinde yapılan küçük düşürücü bir davranış, bazen de sosyal medyada paylaşılan birkaç cümle bir insanın onurunu ve itibarını zedeleyebiliyor. Çoğu zaman bunları öfkeyle söylenmiş sözler, anlık tepkiler veya sıradan tartışmalar olarak değerlendiriyoruz. Hatta bazen karşımızdaki kişiyi incittiğimizi bilsek bile bunu ifade özgürlüğü ya da eleştiri hakkı olarak görmeye çalışıyoruz.

 

Peki, bir insanın onurunu kırmak yalnızca toplumsal bir nezaket sorunu mudur, yoksa hukukun da müdahale ettiği bir alan mıdır?

 

Öncelikle şunu kabul etmek gerekir: Herkesin düşüncesini açıklama, eleştirme ve eleştirilme hakkı vardır. Bir kişinin davranışlarını, yaptığı işi, aldığı kararı veya kamuya açık faaliyetlerini eleştirmek tek başına hukuka aykırı değildir. Hatta demokratik bir toplumda eleştiri, düşünce özgürlüğünün en önemli unsurlarından biridir. Ancak bu özgürlük, başkasının kişilik haklarını yok sayabileceğimiz anlamına gelmez.

 

Hukuk, ifade özgürlüğü ile kişilik hakları arasında bir denge kurmaya çalışır. Çünkü bir kişinin düşüncesini açıklama hakkı olduğu gibi, diğer kişinin de şeref ve saygınlığının korunmasını isteme hakkı vardır.

 

Örneğin bir iş yerinde çalışan bir kişinin yaptığı işi eleştirmek başka, onu diğer çalışanların önünde aşağılamak ve küçük düşürmek başkadır. Bir belediyenin hizmetlerini eleştirmek başka, o kurumda görev yapan kişiye kişisel saldırılarda bulunmak başkadır. Bir insanın davranışını yanlış bulduğumuzu söylemek başka, ona toplum içinde hakaret etmek başkadır.

 

İşte hukukun değerlendirdiği nokta da çoğu zaman bu ayrımda ortaya çıkar.

 

Türk Medeni Kanunu’nun 24. maddesi, kişilik hakkına hukuka aykırı saldırıya uğrayan kişinin korunmasını düzenler. Aynı Kanun’un 25. maddesi ise saldırı tehlikesinin önlenmesini, devam eden saldırının sona erdirilmesini ve sona ermiş olsa bile etkileri devam eden saldırının hukuka aykırılığının tespitini isteme imkânı tanır. Ayrıca saldırıya uğrayan kişinin maddi ve manevi tazminat talep etme hakkı da saklıdır.

 

Ceza hukuku bakımından da her ağır söz veya rahatsız edici ifade hakaret suçunu oluşturmaz. Türk Ceza Kanunu’nun 125. maddesinde hakaret suçu; kişinin onur, şeref ve saygınlığını rencide edebilecek nitelikte somut bir fiil veya olgu isnat edilmesi ya da sövme suretiyle kişinin onur, şeref ve saygınlığına saldırılması şeklinde düzenlenmiştir. Bir ifadenin hakaret suçunu oluşturup oluşturmadığı değerlendirilirken yalnızca kullanılan kelimelere değil, ifadenin söylendiği ortama, muhatabına ve olayın bütün koşullarına bakılır. Ayrıca mağdurun yokluğunda hakaretin cezalandırılabilmesi için fiilin en az üç kişiyle ihtilat ederek işlenmesi gerekir. Dolayısıyla her sert eleştiri hakaret olmadığı gibi, her tartışma sırasında söylenen söz de hukuken sonuçsuz kabul edilemez.

 

Bugün bu meselenin en görünür alanlarından biri de sosyal medya. Bir fotoğrafın altına yazılan aşağılayıcı ifadeler, bir kişinin özel yazışmalarının izinsiz paylaşılması, doğruluğu araştırılmadan yayılan iddialar veya bir insanı hedef gösteren gönderiler, bazen birkaç dakika içinde çok sayıda kişiye ulaşabiliyor.

 

Üstelik bu davranışların tamamı aynı hukuki kapsamda değerlendirilmiyor. Kullanılan ifadenin niteliğine göre hakaret suçu, özel hayatın gizliliğinin ihlali veya kişisel verilerin hukuka aykırı paylaşılması gibi farklı hukuki sorumluluklar gündeme gelebiliyor.

 

Bir de işin dijital dünyada kalıcı hale gelen boyutu var. Paylaşımların silinmesi, her zaman sonuçlarının ortadan kalktığı anlamına gelmiyor. Ekran görüntüleri, başkaları tarafından kaydedilen içerikler ve yeniden dolaşıma sokulan paylaşımlar, yaşanan mağduriyetin etkisini uzun süre devam ettirebiliyor.

 

Bu noktada hepimizin kendisine sorması gereken basit ama önemli bir soru var: Gerçek hayatta bir insanın yüzüne söylemekten çekineceğimiz bir sözü, bir ekranın arkasında olduğumuz için söyleme hakkına sahip miyiz?

 

Elbette hukuki koruma, herkesin her eleştiriden rahatsız olduğu gerekçesiyle başvurabileceği sınırsız bir koruma değildir. Bir düşüncenin sert, rahatsız edici veya hoşumuza gitmeyen bir biçimde açıklanması tek başına hukuka aykırılık oluşturmaz. Özellikle kamusal görev yürüten kişilerin ve toplumun gündemindeki konuların eleştirilmesi bakımından ifade özgürlüğünün koruma alanı geniştir. Önemli olan eleştirinin niteliği, amacı, kullanılan ifadeler ve somut olayın koşullarıdır.

 

Burada üzerinde durulması gereken bir başka konu da insanların haklarını nasıl koruyabilecekleridir. Kişilik haklarına saldırıya uğrayan kişi, olayın niteliğine göre hukuki koruma talep edebilir. Türk Medeni Kanunu’nun 25. maddesi kapsamında saldırının önlenmesini, sona erdirilmesini veya sona ermiş olsa bile etkileri devam eden saldırının hukuka aykırılığının tespitini isteyebilir. Türk Borçlar Kanunu’nun 58. maddesi kapsamında ise manevi tazminat talebinde bulunabilir. Hâkim, olayın koşullarına göre manevi tazminat yerine veya buna ek olarak başka bir giderim biçimine de karar verebilir. Örneğin saldırıyı kınayan bir karar verilmesi ve bu kararın yayımlanması mümkündür. Ceza hukuku bakımından suçun unsurlarının oluştuğu durumlarda ise ayrıca ceza soruşturması gündeme gelebilir.

 

Bu tür olaylarda paylaşımların, mesajların ve diğer hukuka uygun delillerin zamanında muhafaza edilmesi de hak kaybının önlenmesi açısından önemlidir.

 

Unutmayalım ki hukuk, insanların birbirini hiç eleştirmediği bir toplum yaratmayı amaçlamaz. Aksine, herkesin düşüncesini özgürce açıklayabildiği ancak bunu yaparken başkasının haklarını da gözettiği bir toplumsal düzeni korumayı hedefler.

 

Çünkü bir insanı eleştirmek hakkımızdır; ancak onu aşağılamak, itibarsızlaştırmak ve onurunu zedelemek her zaman bu hakkın sınırları içinde kalmaz.

 

Özgürlük, başkasının haklarının başladığı yerde sona eren bir sorumluluğu da beraberinde getirir.

17:31

Yazarın diğer yazıları
Bir İnsanın Onurunu Kırmak Sadece Ayıp mıdır? Sessiz Kalmak Her Zaman Kabul Etmek Midir? Bir Mesaj,Bir Dekont,Bir Dava: Haklarımızı Nasıl İspatlarız? Herkes Haklı Olduğunu Düşünüyor, Peki Kim Hakkını Biliyor?

Henüz yorum bulunmamaktadır. İlk yorumu siz yapabilirsiniz.

Ad, Soyad	*
E-Mail	*
	Kalan karekter sayısı:
Yorum	*
	Güvenlik kodunu giriniz: *
	(* Doldurulması zorunlu alanlar)