Cumhuriyet Beni Neden Sevmedi? (2) - Zeki SARIHAN

Cumhuriyet Beni Neden Sevmedi? (2)

Yazar: Zeki SARIHAN |  Tarih: 09 / 11 / 2026 |  Yazı Okunma: 89

---

Geçen hafta bu başlıkla paylaştığım yazı, Facebook'taki rakamı esas alırsak, son aylarda yayımladığım yazıların 2 misli ilgiye mazhar oldu. Bunun nedeni, herkesin bildiği bir gerçeğe açıkça neşter vurmasıdır sanırım. Soruşturmalar, sürgünler, okuldan atmalar, tutuklamalar, mahkûmiyetler başka nasıl ifade edilebilirdi?

Açıktır ki cumhuriyetimiz bazı insanlardan hoşlanmıyor, onları sürekli gagalayarak görüşlerinden vazgeçirmek istiyor, hatta Sabahattin Ali ve "faili meçhuller"de olduğu gibi onları öldürüyordu.

Niçin?

İşte bunu bazı arkadaşlar anlamıyor! Yazıma gelen bazı cevaplardan bunu anlamak mümkündür. İtirazlarının nedeni yazıda beni sevmeyenin "devlet" olduğu yerine "cumhuriyet" kavramının kullanılmasıdır.

DAHA FAZLA OKU

Cumhuriyet beni neden sevmedi?

Oysa Türkiye devleti 1923'ten beri cumhuriyet adını taşımaktadır.

Devleti olduğu gibi cumhuriyeti de kutsal sayan bir anlayış yaygındır.

Evvelce sosyalist olup bu konuda mangalda kül bırakmayan bazı arkadaşlar da Sovyetler Birliği ile birlikte sosyalizmi beyinlerinde öldürmüşler. Bir caninin katlettiği kişi bulunmasın diye onun üstünü nasıl betonla örterlerse sosyalizm bir kere daha keşfedilmesin diye onu entelektüel dünyalarından da çıkarmışlardır.

Bu arkadaşlar şimdi Atatürkçüdürler. Türkiye’de Cumhuriyet'i Atatürk kurduğu için de bu kavrama bir kutsallık atfediyorlar. Bir sosyaliste eziyet çektiren, onlara göre Cumhuriyet olamazdı. Benim o eziyetleri hak ettiğimi mi düşünüyorlardı, yoksa bunu cumhuriyet değil de devletin yetkili makamlarında oturan kötü kişiler mi yapmışlardı? Genellikle yorumlarda ikincisine işaret ettiler.

Cumhuriyet tarihi boyunca sosyalistlere neden eziyet edildiğini, onların neden yönetim makamlarından uzak tutulduğunu, haklarında rapor tutulduğunu "sıfırdan" anlatmak gerekiyor.

Toplum sınıflardan oluşur

Sosyal hayatın en başta gelen gerçeği, toplumların sınıflardan oluştuğudur. Hayat ve siyaset hakkında bir şey düşünecek ve söyleyecek kişinin önce bu gerçekten hareket etmesi zorunludur. Bunu bilmeyen veya söylemeyen kişiler, geleceği kuramazlar. Bu sınıflardan en kalantoru, hâkim sınıflar dediğimiz ithalatçı, ihracatçı, bankacı, rantiyeci ve büyük toprak sahipleridir. Onlar da bu gerçeği çok iyi bildikleri hâlde halkın ona göre örgütlenmemesini, mücadele etmemesini sağlamak için toplumun içindeki başka farklılıkları öne çıkarırlar. Alevilik-Sünnilik, Türklük-Kürtlük, sağcılık-solculuk, laiklik-dindarlık onların işledikleri başlıca ayrılıklardır.

Siyasi mücadele bir sınıf mücadelesidir

Toplumun çeşitli sınıflarının yaşantıları gibi, felsefeleri, kültürleri, alışkanlıkları, yaşantıları, hatta dilleri arasında bile farklılıklar vardır. İktidardan dışlanmış sınıflar, tarih boyunca çeşitli biçimlerde sınıf mücadelesi içindedirler. Yunus Emre’nin, Pir Sultan Abdal’ın, Karacaoğlan’ın şiirleri bile bir sınıfın damgasını taşır. Türküler gibi atasözlerinde de sınıf mücadelesi görülür. "Zenginin arabası dağdan belden aşar, fakirinki düz ovada şaşar", "Hanım kırar bardağı kaza olur, hizmetçi kırar suç olur" atasözleri de bir tür sınıf mücadelesidir.

Çağımızda dünyada ve ülkemizde siyasi mücadele, partiler hâlinde örgütlenerek iktidarı ele geçirme, böylece hazineye hükmederek onu kendi sınıfı lehine kullanma biçiminde yapılıyor. Hatta iktidarı ele geçirmenin belediyelerde olduğu gibi hükümette de bazı kişilerin haksız zenginleşmesine yaradığını "Fon Vurgunu"ndan da anlıyoruz.

Fatsa Fındık Mitingi (1968)

Türkiye’ye bir burjuva devleti hükmediyor

100 yıllık ideolojik bir bombardıman sonucunda az çok mektep medrese görmüş nüfusumuz cumhuriyetin kutsal bir kavram olduğuna inandırılmıştır. Hatta "Cumhuriyetin kimsesizlerin kimsesi olduğu" sözünün bir ideal olarak değil, gerçekleşmiş bir olgu olduğunu sanmaktadırlar. 29 Ekim 1923’te devletin adının hangi vesileyle cumhuriyet olarak konulduğunu bilmedikleri gibi, bu gibi şeyleri öğrenme ihtiyacı da duymamaktadırlar. Köy Enstitülerinin niçin açıldığı ve niçin kapatıldığı gibi konularda da bilgisizdirler.

1920 Meclisiyle kurulan ve 29 Ekim 1923’te adı konulan Cumhuriyet, bir burjuva cumhuriyeti idi. Şimdi bunun adının konulmasını hakaret sayan arkadaşların şaşıracakları bir şey yazacağım: Bu Meclise katılanların birçoğu da orada emekçilerin bulunmayışından yakınmışlardı. "Burjuva" sözcüğü bizatihi bir olumsuzluk ifade edemez. Burjuvazi, ortaya çıktığı Batı Avrupa’dan başlayarak bütün dünyaya Cumhuriyet, laiklik, demokrasi gibi çağımızda en çok savunulan kavramları yaymış, İngiltere’den Japonya’ya, Güney Afrika’dan Güney Amerika’ya toplumun biçimini değiştirmiştir. Türk toplumu da Tanzimat’tan başlayarak Türkiye’ye bu kavramları taşımaya çalışan burjuvaziye çok şey borçludur. Atatürk ve arkadaşları, o serinin ürünüdür ve onlardan fazlalıkları bağımsızlık savaşı gibi kutsal bir kavgaya önderlik etmiş olmalarıdır. Halkımızın ona minnet duymasının nedenlerinden biri buysa, diğeri de ülkede Tanzimat’la başlayan çağdaşlaşmayı hızlandırmalarıdır. Ama bu durum cumhuriyetin bir emekçi yönetimi olduğu sonucunu çıkarmaz.

Övmekten ve yermekten başka yöntemler de var

Çankaya kitabında Falih Rıfkı Atay, Atatürk’ü eleştireceği yanları da bulunduğunu haber vermek için Doğu toplumlarında bir insanı ya göklere çıkarmak ya da yerin dibine batırmak gibi bir kültür olduğunu belirtiyor. Atatürk’ün İş Bankasını ve Orman Çiftliğini kurmak için Kurtuluş Savaşı’nda kullanılmak üzere Hindistan Müslümanlarından gelen yardımın kullanılmasını eleştirerek "Bu paraya el sürmemeliydi" diyebiliyor.

Bir yönetimi ve kişiyi övmek ve yermekten başka da kavramlar vardır: Anlamak, doğruları ve hataları elekten geçirmek. Kişiyi ve kavramları yücelterek (veya onlara taparak) toplum başka türlü ilerlemez. Galiba bütün teknolojik gelişmelere ve üretimin artmasına, hayat koşullarının kolaylaşmasına rağmen ilerleyemeyişimizin nedeni de budur.

Yazıma not gönderen arkadaşlarımdan biri, burjuvazinin bana iyilikler de yaptığını anlatmak için "Sana dergi çıkarttırdı" diyor. Konumuzu zenginleştirmesi bakımından açıklıyorum: 1980’de Öğretmen Dünyası’nı kurarken, onu çıkaran grubun sözcüsü olmama rağmen sahipliğe ve yazı işleri müdürlüğüne talip olmadım. Bir zorluk çıkaracaklarından kuşkulanıyordum. Ancak yazı işleri müdürü çok yorulduğu ve başka bir çözüm de görülmediği için yazı işleri müdürlüğünü üstlendim.

2 ay sonra derginin sahibine Ankara Emniyetinden benim o görevden çıkarılmam talimatı verildi. Bu kanunsuz emre uymama kararı aldık. Fakat sordurduk: "Çıkarılmazsa ne olur?" Cevap vermişler: "Soluğu Van’da alır!" İstediklerini yerine getirdik. Yazı işleri müdürlüğünü "korka korka" ancak Avrupa Birliği’ne girme hayallerinin yükseldiği ve bunun için istemeyerek de olsa biraz liberalleştikleri 1988’de kabul ettim. 2002’de sözcüsü olduğum ve 72 kuruluşun desteklediği "Eğitim Hakkını Savunma Komitesi"ni dağıtmak için emniyet mensupları, dernek ve vakıfların yöneticilerine "Siz onu tanıyor musunuz?" diye sorarak hakkımda kötü şeyler anlatmış ve kuruluşların çoğunu Komiteden istifa ettirmişti.

Burjuva devletlerinin politikaları ülkelere, zamana ve şartlara göre değişir

Yazımda bütün burjuva cumhuriyetlerinin her zaman asan kesen yönetimler olduğunu ileri sürmedim. Mesleki mücadelem boyunca Millî Eğitim Bakanları ile oturup konuştuğum, onları ağırladığım, düzenledikleri eğitim şûralarına çağrıldığım, Cumhurbaşkanlarına (Demirel ve Ahmet Necdet Sezer) eğitim kuruluşlarının taleplerini yüz yüze ilettiğim zamanlar olmadı değil. Dünyada olduğu gibi ülkemizde de yaşadığımız bu durum, her devletin ve ülkemizdeki devletin farklı zamanlarda farklı politikalar gütmekte olduğunu kanıtlar.

Birçok burjuva devletinde işçi sınıfının serbestçe örgütlenebilmesi fakat Türkiye’de uzun yıllar bunun yasak olması, hem işçi sınıfının gücünden hem de burjuvazinin gücünden kaynaklanır. İşçi sınıfları yıllar süren mücadeleleri sonucu bu haklarını güvence altına alabilmişlerdir. Yoksul ve orta gelirli ülkelerin işçisinden kat kat fazla ücret alır. Burjuvazi de ses çıkarmasın diye ona bu imkânı verir. Burjuvazi de güçlüdür, püf desen yıkılacak cinsten değildir. Bizim burjuvazimiz ise zayıf olduğundan korkaktır. Devrimci bir öğretmenden bile korkar. Onu sevmemesinin nedeni zayıf, haksız ve korkak olmasındandır.

Hâkim sınıfların çeşitli kesimlerinin birbirleri aleyhine atıp tutmalarına bakmayın. Bunun nedeni iktidarı (hazineyi) ele geçirme kavgasıdır. Temel politikalarda uzlaşırlar. Bakın, Bilgi Edinme Yasası’na dayanarak o dosyadaki belgeleri istiyorum. Vermiyorlar. Onları bir gün ele geçirip kamuoyuna kendim açıklayacağım. Cumhuriyetin beni neden sevmediği o zaman daha iyi anlaşılır.

17:44

Yazarın diğer yazıları
Cumhuriyet Beni Neden Sevmedi? (2) Cumhuriyet Beni Neden Sevmedi? Kendir Gömlek Türk Solunun Öz Eleştiri Yapma Zorunluluğu Kapıdan Yetişme Tosun Memleket Ziyaretinde Eğitim Bildirgesi: 40 Yılda Ne Değişti, Ne Değişmedi? Özgür Özel Cuma Namazında 12 Eylül 1980: “Bizim Oğlanlar Başardı!” Tatil Raporu Ön Yargı Küçük Şeyler… İktidarda 25 Yıl Az Gittik Uz Gittik!. Devri Sabık Yaratmak CHP'deki Kriz Doğru Yönetildi mi? Kurtuluş Savaşı Mı Milli Mücadele Mi? Bir Ahmet Telli Yazısı Türk Burjuvazisinin Nato’ya Sığınması Hekimoğlu Türküsü Hakkında Kadir İnanır... Çarık Okumaz Yazmaz Millet İktidarın CHP'yi Yok Etme Çabası Memleket Haberleri CHP'nin Başına Gelen Ege Mİ, Adalar Denizi Mİ? Halkçı Eğitim Düşüncesini Canlandırma Olanakları Halkçı Eğitimin Kaynakları Halkçı Eğitim Mücadelesi Zorunluluktur Okullara Saldırılar: Öğrencilerimize Ne Oldu? Köy Enstitülerini Kim Kapattı? Cumhuriyetçiler Kurultayı Ve Halkçılık Yalçın Küçük: Dikkatleri Üzerinde Toplamak İstiklal Marşı Arapça Söylenirse! Sosyalizm Öldü Mü? İlber Ortaylı ABD-İran Savaşı: Dış Tehdit Karşısında Üç Kırılma Noktası Okullarda Ramazan Etkinlikleri: Devletin Dini Adalettir Özgür Özel'e Açık Mektup Köy Enstitüleri Sürprizi: ŞEHİR BURJUVA DEMEKTİR 68’liler Sosyalisttir Acı Patlıcanı Kırağı Çalmaz Her Dindar, İyi İnsan Mıdır? Al Birini Vur Ötekine! 2025'te Yazı Hayatım 2025’te Neler Okudum Biraz “Milliyetçilik” Lütfen! Cellâdına Âşık Olma Meselesi Medyamızın Acıklı Dururmu CHP İmralı’ya Neden Gitmiyor? İddianame ATATÜRK Fatsa’da Sosyalist-Kemalist İttifakı Cumhuriyet Kavgası Kürt Sorunu Böyle Çözülmez Fatsalı Sarıhan Sülalesinde Politik Tercihler Okuma Alışkanlığını Nasıl Kazandırmalı? Uşak'ta iki gün Fatsa'da sekiz gün Kaldıralım sınıfları Tatil kültürü Kokuşma dibe vurdu Balık baştan koktu Mini etekle devrim yapamayız Alevi ve Kürt cumhurbaşkanı yardımcıları Mutaassıp, Ümmetçi, İslamcı, Şeriatçı CHP için: Hattı müdafaa yoktur, Sathı müdafaa vardır Eğitimimizin Dört Büyük Sorunu İnceldiği Yerden Mi? Hanım Kırar Bardağı Kaza Olur… Yüz Yıl Sonrasını Kim Bilebilir? Kürtler, Lozan ve Demokrasi Yüz Yıllık Bir Tabu Yıkılırken Sırrı Süreyya Önder'le Bizim Eve Ayda Kaç Lira Giriyor? 23 Nisan 1920'de Neler Olmuştu Köy Enstitüleri Yeniden Açılabilir Mi? Doğrusunu Söylemek Gerek Yoksullar Neden Sağcıdır? CHP’ye Çekilen Operasyon: KİM KAZANDI KİM KAYBETTİ? Üçüncü Dalganın Niteliği Pişmiş Aşa Su Katmak Gibi Olmasın Ama… İmam Hatip Okulunda Konferans Vermek! Öcalan’ın Çağrısı Üzerine: BAHARA BİR ŞEY DİYEN VAR MI? TÜSİAD’ın Açıklaması hakkında:Sınıf Mücadelesi Keskinleşiyor Ne Amerika Ne Rusya Tam Bağımsız Türkiye Muhalefetin Cumhurbaşkanı Adayı Nasıl Belirlenmeli? Esat'ın Posterleri Ayaklar Altında! Cehennem Odunu!” Suriye, Yağma Hasan’ın Böreği Mi? Sosyalistler Neden Oy Alamıyor? Muazzez İlmiye Çığ’ın Misyonu Ne İdi? Faşizmin Ayak Sesleri Kovsan Da Gitmez Okul Müdürlerini Neden Öğretmenler Seçmesin? Kadın Cinayetleri: NE BU ŞİDDET BU CELAL?

Henüz yorum bulunmamaktadır. İlk yorumu siz yapabilirsiniz.

Ad, Soyad	*
E-Mail	*
	Kalan karekter sayısı:
Yorum	*
	Güvenlik kodunu giriniz: *
	(* Doldurulması zorunlu alanlar)